Projekt regulacji zapobiegających praktykom greenwashingu

Projekt ustawy o zmianie ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym oraz ustawy o prawach konsumenta wdrażający dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/825 z 28 lutego 2024 r. stanowi istotny krok w kierunku wzmocnienia ochrony konsumentów przed tzw. greenwashingiem, czyli wprowadzającymi w błąd praktykami handlowymi opartymi na nieprawdziwych lub niezweryfikowanych twierdzeniach ekologicznych. Regulacja ta ma na celu umożliwienie konsumentom podejmowania świadomych decyzji zakupowych w ramach zrównoważonej konsumpcji, a także wyeliminowania nieuczciwych praktyk handlowych, wprowadzających konsumentów w błąd.

Dyrektywa 2024/825 ma charakter maksymalnej harmonizacji, co oznacza, że wszystkie kraje Unii Europejskiej muszą wprowadzić identyczne przepisy, które w równym stopniu chronią konsumentów – bez możliwości przyjmowania własnych, bardziej lub mniej rygorystycznych regulacji.

Rozszerzenie katalogu czarnych praktyk rynkowych

Najdalej idące zmiany dotyczą rozszerzenia katalogu tzw. czarnych praktyk rynkowych, uznawanych za nieuczciwe w każdych okolicznościach. Do katalogu tego dodano 12 nowych praktyk, z których znaczna część odnosi się bezpośrednio do działań polegających na komunikowaniu ekologicznych cech danego produktu.

Do praktyk, które uznawane są za nieuczciwą praktykę rynkową uznane zostanie m.in.:

1. Stosowanie oznakowania dotyczącego zrównoważonego charakteru produktu, które nie jest oparte na systemie certyfikacji ani nie zostało ustanowione przez organ publiczny. W praktyce oznacza to eliminację nieformalnych, marketingowych „eko-znaków”, które nie spełniają wymogów transparentności i niezależnej weryfikacji. Dopuszczalne pozostają natomiast oznakowania oparte na uznanych systemach certyfikacji, w tym certyfikowanych przez Polskie Centrum Akredytacji lub ustanowionych na podstawie przepisów prawa UE, takich jak EU Ecolabel czy EMAS.
2. Stosowanie ogólnych twierdzeń dotyczących ekologiczności. Terminy takie jak „eko”, „zielony”, „przyjazny dla środowiska” czy „biodegradowalny” nie będą mogły być używane, jeśli przedsiębiorca nie wykaże uznanej wysokiej efektywności ekologicznej istotnej dla danego twierdzenia. Przykładowo, będzie to wymagało zgodności z systemem EU Ecolabel lub urzędowo uznanymi programami (np. EN ISO 14024 typu I), a ciężar dowodu, że produkt faktycznie jest ekologiczny spoczywać będzie na przedsiębiorcy.
3. Przedstawianie wymogów nałożonych na mocy prawa na wszystkie produkty należące do danej kategorii produktów na rynku unijnym jako cechy wyróżniającej ofertę przedsiębiorcy. Oznacza to, że jako przedsiębiorca nie wolno reklamować cech danego produktu, jako coś wyjątkowego lub wyróżniającego dany produkt, w przypadkach, gdy i tak wynikają one z przepisów prawa Unii Europejskiej, takich jak np. norm środowiskowych.
4. Zatajanie przed konsumentem informacji o tym, że aktualizacja oprogramowania będzie miała negatywny wpływ na funkcjonowanie towarów z elementami cyfrowymi lub korzystanie z treści cyfrowych lub usług cyfrowych. Jeżeli aktualizacja spowoduje pogorszenie wydajności, ograniczy funkcje lub utrudni korzystanie z towaru albo usługi cyfrowej – konsument musi o tym wiedzieć przed jej instalacją.
5. Fałszywe twierdzenie, że w normalnych warunkach użytkowania towar ma pewną trwałość, jeżeli chodzi o czas lub intensywność użytkowania. Oznacza to, że przedsiębiorca nie może podawać nieprawdziwych informacji o czasie lub intensywności użytkowania produktu, jeżeli w normalnych warunkach nie spełnia on tych deklaracji.
6. Przedstawianie towaru jako nadającego się do naprawy, w sytuacji, gdy tak nie jest. Zakazane jest przedstawianie towaru jako możliwego do naprawy, w przypadku, gdy brak jest realnego dostępu do części, dokumentacji lub też, gdy naprawa jest technicznie niemożliwa.
7. Zatajanie informacji dotyczących ograniczenia funkcjonalności towaru w przypadku korzystania z materiałów eksploatacyjnych, części zamiennych lub wyposażenia dodatkowego, które nie zostały dostarczone przez pierwotnego producenta, lub fałszywe twierdzenie, że takie ograniczenie funkcjonalności wystąpi. W przypadkach, gdy zakupiony towar działa gorzej z nieoryginalnymi częściami lub materiałami – trzeba to jasno komunikować. Zabronione jest zarówno zatajanie takich ograniczeń, jak i straszenie ich nieistniejącymi skutkami.

Nowe praktyki wprowadzające w błąd

Projekt ustawy rozszerza także katalog praktyk wprowadzających w błąd. Obejmie ono m.in. formułowanie deklaracji dotyczących osiągnięcia określonych celów ekologicznych w oznaczonym terminie, bez posiadania realnego i możliwego do zweryfikowania planu ich realizacji, np. w postaci neutralności klimatycznej czy redukcji emisji dwutlenku węgla. Ocenie będą podlegały nie tylko same deklaracje, lecz także ich poparcie w dokumentach, systemach zarządzania środowiskowego czy audytach.

Za praktykę wprowadzającą w błąd uznane zostanie także reklamowanie korzyści dla konsumentów, które są nieistotne i nie wynikają z żadnej cechy produktu lub działalności przedsiębiorcy.

Nowe obowiązki informacyjne wobec konsumentów

Zmiany w ustawie o prawach konsumenta istotnie poszerzają zakres informacji przekazywanych przed zawarciem umowy z konsumentem. Przedsiębiorcy będą zobowiązani m.in. do informowania o istnieniu prawnego obowiązku zapewnienia zgodności towaru lub treści cyfrowych z umową, o udzielonej handlowej gwarancji trwałości przez producenta, o minimalnym okresie aktualizacji oprogramowania w odniesieniu do towarów z elementami cyfrowymi, treści cyfrowych oraz usług cyfrowych, możliwościach oraz zasadach naprawy towaru, a także – w przypadku sprzedaży na odległość – o ekologicznych opcjach dostawy.

Podsumowanie

Projekt ustawy wdrażający dyrektywę UE 2024/825 istotnie zaostrza zasady komunikowania o cechach produktów i usług jako ekologicznych oraz wzmacnia ochronę konsumentów przed greenwashingiem. Kluczowe zmiany obejmują rozszerzenie katalogu tzw. czarnych praktyk rynkowych, w tym zakaz stosowania niezweryfikowanych eko-oznaczeń, ogólnych twierdzeń ekologicznych bez rzetelnego uzasadnienia, przedstawiania obowiązków ustawowych jako cech wyróżniających produkt, a także wprowadzania w błąd co do trwałości, możliwości naprawy produktu, czy też skutków aktualizacji oprogramowania.

Projekt rozszerza także listę praktyk wprowadzających w błąd, m.in. poprzez deklarowanie celów środowiskowych (np. neutralności klimatycznej) bez realnych, weryfikowalnych planów ich realizacji oraz eksponowania nieistotnych lub pozornych korzyści dla konsumentów. Dodatkowo wprowadzone zostają nowe obowiązki informacyjne wobec konsumentów, dotyczące m.in. trwałości i możliwości naprawiania towarów, konieczności aktualizacji oprogramowania, gwarancji udzielonej przez producenta oraz ekologicznych opcjach dostawy.

Dla przedsiębiorców oznacza to konieczność weryfikacji komunikacji marketingowej związanej z ekologicznymi cechami danego produktu i realne zwiększenie ryzyka prawnego dotyczącego greenwashingu. Jeżeli potrzebują Państwo wsparcia w ocenie zgodności działań z nowymi przepisami – zapraszamy do kontaktu z naszą Kancelarią.

W razie pytań, a także pomysłów tematów na kolejne wydania Newsletter’a zapraszamy do kontaktu:

[email protected]