W przypadku nieuzasadnionego lub niezgodnego z prawem rozwiązania umowy o pracę, pracownik może domagać się od pracodawcy odpowiedniego odszkodowania. Roszczenie to staje się szczególnie istotne w sytuacjach, gdy przywrócenie do pracy na poprzednich warunkach jest niemożliwe lub niecelowe.

Kiedy dokładnie można ubiegać się o rekompensatę? W jakich okolicznościach zakończenie współpracy jest w pełni zgodne z prawem i jakiej wysokości świadczenia może oczekiwać poszkodowany pracownik?

Kiedy rozwiązanie umowy jest zgodne z prawem?

1. Tryb dyscyplinarny (art. 52 k.p.) Rozwiązanie umowy bez zachowania okresu wypowiedzenia z winy pracownika jest dopuszczalne w razie:

ciężkiego naruszenia podstawowych obowiązków pracowniczych,
popełnienia przez pracownika w czasie trwania umowy o pracę przestępstwa, które uniemożliwia dalsze zatrudnianie go na zajmowanym stanowisku (jeżeli przestępstwo jest oczywiste lub zostało stwierdzone prawomocnym wyrokiem),
zawinionej utraty uprawnień koniecznych do wykonywania pracy na zajmowanym stanowisku.

2. Przyczyny niezawinione (art. 53 k.p.) Pracodawca ma prawo rozwiązać umowę bez wypowiedzenia również z przyczyn niezawinionych przez pracownika, jeżeli jego nieobecność w pracy przekracza określone limity czasowe. Zgodnie z art. 53 k.p. jest to możliwe:

Wskutek choroby pracownika, jeżeli trwa ona:
- dłużej niż 3 miesiące – gdy pracownik był zatrudniony u danego pracodawcy krócej niż 6 miesięcy,
- dłużej niż łączny okres pobierania z tego tytułu wynagrodzenia i zasiłku oraz pobierania świadczenia rehabilitacyjnego przez pierwsze 3 miesiące – gdy pracownik był zatrudniony u danego pracodawcy co najmniej 6 miesięcy lub jeżeli niezdolność do pracy została spowodowana wypadkiem przy pracy albo chorobą zawodową.
W razie usprawiedliwionej nieobecności z innych przyczyn (niż choroba), jeżeli trwa ona dłużej niż 1 miesiąc.

Poza powyższymi trybami nadzwyczajnymi, pracodawca może rozwiązać umowę w zwykłym trybie wypowiedzenia. Wymaga to jednak zachowania ustawowych okresów wypowiedzenia oraz – w przypadku umów na czas nieokreślony – wskazania uzasadnionej i rzeczywistej przyczyny zakończenia współpracy.

W każdym innym przypadku zwolnienie pracownika można zakwalifikować jako nieuzasadnione lub niezgodne z prawem, co stanowi bezpośrednią podstawę do dochodzenia stosownego odszkodowania przed sądem pracy.

Odszkodowanie za zwolnienie z pracy – co mówi o tym prawo?

W przypadku umowy na czas nieokreślony pracownik może żądać odszkodowania, jeśli wypowiedzenie było nieuzasadnione lub naruszało przepisy o wypowiadaniu umów (art. 45 k.p.). Wysokość tego świadczenia określa art. 47¹ k.p. i odpowiada ono wynagrodzeniu za okres od dwóch tygodni do trzech miesięcy, nie mniej jednak niż za okres wypowiedzenia.

Z kolei gdy pracodawca rozwiąże umowę bez wypowiedzenia z naruszeniem prawa (tzw. zwolnienie dyscyplinarne bez podstawy), zastosowanie mają art. 56 i 58 k.p. Przewidują one odszkodowanie w wysokości wynagrodzenia za okres wypowiedzenia, a w przypadku umów na czas określony – za czas, przez jaki umowa miała jeszcze trwać (maksymalnie do 3 miesięcy).

Warto pamiętać, że odszkodowania te są zwolnione z opodatkowania podatkiem dochodowym (PIT) oraz składek ZUS, co oznacza, że pracownik otrzymuje pełną kwotę brutto.

Wysokość odszkodowania za zwolnienie z pracy i podstawy prawne

Z kolei gdy pracodawca rozwiąże umowę bez wypowiedzenia z naruszeniem prawa (tzw. zwolnienie dyscyplinarne bez podstawy), zastosowanie mają art. 56 i 58 k.p. Wysokość odszkodowania zależy wówczas od rodzaju umowy:

Umowa na czas nieokreślony: Odszkodowanie przysługuje w wysokości wynagrodzenia za okres wypowiedzenia.
Umowa na czas określony: Odszkodowanie przysługuje w wysokości wynagrodzenia za czas, do którego umowa miała trwać, jednak nie więcej niż za 3 miesiące.

Warto pamiętać, że odszkodowania te są zwolnione z opodatkowania podatkiem dochodowym (PIT) oraz składek ZUS, co oznacza, że pracownik otrzymuje pełną kwotę brutto.

Zobacz również: Odszkodowanie za straty moralne – kiedy przysługuje?

Odszkodowanie za zwolnienie z pracy – ścieżka procesowa i terminy

Aby ubiegać się o odszkodowanie za niezgodne z prawem zwolnienie z pracy, pracownik musi podjąć kilka precyzyjnych kroków. Najważniejszym rygorem jest zachowanie krótkich, ustawowych terminów. Od dnia doręczenia wypowiedzenia lub pisma o rozwiązaniu umowy bez wypowiedzenia pracownik ma 21 dni na złożenie odwołania do sądu pracy. Przekroczenie tego terminu zazwyczaj uniemożliwia skuteczne dochodzenie roszczeń.

Pierwszym działaniem jest przygotowanie pozwu (odwołania), w którym należy wskazać, dlaczego decyzja pracodawcy była niezgodna z prawem lub nieuzasadniona. W piśmie trzeba precyzyjnie określić żądanie – odszkodowanie albo przywrócenie do pracy – oraz uzasadnić je faktami i dowodami, takimi jak:

korespondencja z pracodawcą (maile, komunikatory),
dokumenty kadrowe i regulaminy wewnętrzne,
zeznania świadków,
opinie lekarskie lub protokoły.

Pozew składa się w sądzie właściwym dla miejsca wykonywania pracy lub siedziby pracodawcy. Należy podkreślić, że pracownik wnoszący pozew do sądu pracy jest całkowicie zwolniony z obowiązku uiszczania opłat sądowych od pozwu, Rozwiązanie to ma na celu ułatwienie pracownikom dostępu do ochrony prawnej bez obciążenia finansowego na początku procesu.

Czy osoby zatrudnione w oparciu o umowy cywilnoprawne mogą liczyć na odszkodowanie za zwolnienie?

Należy jednoznacznie zaznaczyć, że zleceniobiorcy oraz wykonawcy dzieła nie podlegają powyższej ochronie. Osoby zatrudnione na podstawie umów cywilnoprawnych nie są chronione przepisami Kodeksu pracy w zakresie odszkodowania za zwolnienie. Prawo pracy reguluje bowiem wyłącznie sytuacje dotyczące pracowników etatowych.

Zleceniobiorcy, kończący współpracę, nie mają prawa do odszkodowania z tytułu nieuzasadnionego wypowiedzenia w rozumieniu art. 52 czy 53 k.p. W ich przypadku ewentualne roszczenia mogą opierać się wyłącznie na przepisach Kodeksu cywilnego – np. z tytułu nienależytego wykonania umowy, naruszenia dóbr osobistych czy niewywiązania się z warunków kontraktu. Taka ochrona wymaga dokładnego udokumentowania realnej szkody i wykazania związku przyczynowego z działaniami zleceniodawcy.

Jeśli potrzebują Państwo kompleksowej i profesjonalnej pomocy z zakresy prawa pracy, zapraszamy do kontaktu:

[email protected]

71 737 37 22

Kancelaria prawna Sobota Jachira – Prawnik prawo pracy Wrocław

Odszkodowanie za zwolnienie z pracy – FAQ

1. Kiedy przysługuje odszkodowanie za zwolnienie z pracy?
Odszkodowanie przysługuje, gdy pracodawca rozwiąże umowę o pracę w sposób nieuzasadniony lub niezgodny z prawem, np. bez rzeczywistej przyczyny lub z naruszeniem przepisów o wypowiedzeniu. Szczególnie dotyczy to sytuacji, gdy przywrócenie pracownika do pracy jest niemożliwe.

2. W jaki sposób pracodawca może prawidłowo zwolnić pracownika?
Zgodnie z art. 52 i 53 Kodeksu pracy pracodawca może zwolnić pracownika dyscyplinarnie za ciężkie naruszenie obowiązków lub przestępstwo albo bez wypowiedzenia z przyczyn niezawinionych, np. długotrwałej niezdolności do pracy. Umowę można też rozwiązać w zwykłym trybie wypowiedzenia, przestrzegając okresów wypowiedzenia i podając uzasadnioną przyczynę.

3. Jak ubiegać się o odszkodowanie?
Pracownik ma 21 dni od doręczenia wypowiedzenia lub rozwiązania umowy bez wypowiedzenia, by złożyć odwołanie do sądu pracy. Należy przygotować pozew, wskazać żądanie odszkodowania lub przywrócenia do pracy i dołączyć dowody, np. dokumenty kadrowe, korespondencję, opinie lekarskie i świadków.

4. Czy osoby zatrudnione na umowach cywilnoprawnych mają prawo do odszkodowania?
Nie. Zleceniobiorcy i wykonawcy dzieła nie są objęci ochroną Kodeksu pracy w tym zakresie. Mogą ewentualnie dochodzić roszczeń na gruncie Kodeksu cywilnego, np. za nienależyte wykonanie umowy czy naruszenie dóbr osobistych.

5. Ile wynosi odszkodowanie za zwolnienie z pracy?
Dla umowy na czas nieokreślony odszkodowanie wynosi od dwóch tygodni do trzech miesięcy wynagrodzenia, nie mniej niż za okres wypowiedzenia. Przy natychmiastowym rozwiązaniu umowy przysługuje kwota odpowiadająca wynagrodzeniu za okres wypowiedzenia. W przypadku umów na czas określony odszkodowanie odpowiada wynagrodzeniu za pozostały okres trwania umowy, maksymalnie do trzech miesięcy. Świadczenie nie podlega opodatkowaniu ani składkom ZUS.

6. Czy pomoc prawna jest ważna w takich sprawach?
Tak. Profesjonalny prawnik zwiększa szanse na skuteczne dochodzenie odszkodowania, pomaga prawidłowo przygotować pozew, zgromadzić dowody i zadbać o przestrzeganie terminów procesowych.

Odszkodowanie za zwolnienie z pracy – ile wynosi i kiedy się należy?