71 737 37 22
Warunkowe zawieszenie wykonania kary, określane powszechnie jako wyrok w zawieszeniu (a potocznie nawet „zawiasami”), to dość często spotykana i orzekana przez sądy forma kary pozbawienia wolności. W uproszczeniu rozwiązanie to polega na uznaniu winy oskarżonego i skazanie go na pobyt w więzieniu przy jednoczesnym wstrzymaniu realizacji tej represji na oznaczony okres próby, którego przebieg decyduje, czy skazany trafi ostatecznie za kratki. W jakich okolicznościach można uzyskać taki wyrok? Po co się go stosuje? Kiedy warunkowe zawieszenie wykonania kary nie jest możliwe?
Warunkowe zawieszenie wykonania stanowi w polskim prawie jeden z przewidzianych środków probacyjnych. Podstawową przesłanką do jego zastosowana jest przyjęcie przez sąd pozytywnej prognozy społeczno-kryminologicznej wobec osoby skazanej, która w chwili popełnienia przestępstwa nie była dotąd skazana na karę pozbawienia wolności. Wyrok w zawieszeniu ma być odpowiednio dopasowaną formą represji do popełnionego przewinienia. Kara w takiej postaci ma osiągnąć oczekiwane cele resocjalizacyjne wobec sprawcy i zapobiec w jego przypadku zaistnienia kolejnych sytuacji łamiących obowiązujące prawo.
Warunkowe zawieszenie wykonania kary – kiedy jest możliwe?
Warunkowe zawieszenie wykonania kary jest możliwe wyłącznie wtedy, gdy spełnione są ściśle określone przesłanki wynikające z Kodeksu karnego. Przede wszystkim sąd może zastosować zawieszenie tylko wobec kary pozbawienia wolności nieprzekraczającej 1 roku. Dodatkowo sprawca w chwili orzekania nie może być uprzednio skazany na karę pozbawienia wolności. Kluczowe znaczenie ma także tzw. pozytywna prognoza kryminologiczna, czyli przekonanie sądu, że mimo niewykonania kary sprawca będzie przestrzegał porządku prawnego, w szczególności nie popełni ponownie przestępstwa. Zgodnie z art. 69 Kodeksu karnego – przy jej ocenie sąd bierze pod uwagę m.in. postawę sprawcy, jego dotychczasowy sposób życia, okoliczności popełnienia czynu oraz zachowanie po jego popełnieniu.
Uwaga! Od 29 stycznia 2026 roku obowiązuje zaktualizowana wersja art. 69 Kodeksu karnego. Zmiany przewidują, że wobec:
- sprawcy występku o charakterze chuligańskim,
- sprawcy przestępstwa określonego w art. 178a § 4,
- sprawcy przestępstwa określonego w art. 173 § 1 lub 3, art. 177 § 1–2a lub art. 355 § 1 lub 2, jeśli zawartość alkoholu w organizmie sprawcy przestępstwa wynosiła co najmniej 1,5 promila we krwi lub 0,75 mg/dm3 w wydychanym powietrzu albo prowadziła do takiego stężenia lub w czasie popełnienia przestępstwa obowiązywał sprawcę środek karny, o którym mowa w art. 39 pkt 3
– sąd może warunkowo zawiesić wykonanie kary jedynie w szczególnie uzasadnionych wypadkach.
Granice zastosowania. Kiedy wyrok w zawieszeniu nie jest możliwy?
Wyrok w zawieszeniu nie jest możliwy w sytuacjach, w których ustawa albo właściwości sprawcy wykluczają zastosowanie tej instytucji. Przede wszystkim sąd nie może warunkowo zawiesić wykonania kary, jeżeli orzeczona kara pozbawienia wolności przekracza 1 rok. Zawieszenie jest również niedopuszczalne wobec sprawcy, który był wcześniej skazany na karę pozbawienia wolności, niezależnie od tego, czy kara była wykonana, czy objęta zawieszeniem. Kolejną granicą jest brak pozytywnej prognozy kryminologicznej, czyli sytuacja, w której z okoliczności sprawy, postawy oskarżonego lub jego dotychczasowego trybu życia wynika, że istnieje realne ryzyko ponownego popełnienia przestępstwa lub stworzenia w ten sposób realnego zagrożenia dla społeczeństwa.
Wyrok w zawieszeniu nie może być także orzeczony wobec sprawców określonych kategorii przestępstw, w tym w szczególności sprawców działających w warunkach tzw. recydywy wielokrotnej, a także w przypadkach, gdy przepisy szczególne wprost wyłączają możliwość zastosowania warunkowego zawieszenia wykonania kary. Sąd odmówi również zawieszenia, jeżeli stopień winy lub społeczna szkodliwość czynu przemawiają za koniecznością bezwzględnego wykonania kary pozbawienia wolności.
Co ważne – warunkowe zawieszenie wykonania kary może dotyczyć nie tylko pozbawienia wolności, ale też ograniczenia wolności oraz grzywny.
Zobacz również: Odszkodowanie za niesłuszne zatrzymanie – co warto wiedzieć?
Warunkowe zawieszenie wykonania kary – okres próby. Czym jest? Ile trwa?
Okres próby przy warunkowym zawieszeniu wykonania kary to czas, w którym sąd sprawdza, czy skazany przestrzega porządku prawnego i realizuje nałożone na niego obowiązki. Zgodnie z Kodeksem karnym okres próby wynosi od 1 roku do 3 lat i biegnie od chwili uprawomocnienia się wyroku. W tym czasie skazany musi przede wszystkim nie popełnić nowego przestępstwa, ponieważ skazanie za przestępstwo umyślne w okresie próby co do zasady skutkuje zarządzeniem wykonania zawieszonej kary.
Sąd może również nałożyć na skazanego konkretne obowiązki, takie jak obowiązek informowania sądu lub kuratora o przebiegu okresu próby, naprawienie szkody, zapłata zadośćuczynienia, powstrzymanie się od nadużywania alkoholu lub środków odurzających, podjęcie pracy lub leczenia, a także oddać skazanego pod dozór kuratora.
Naruszenie nałożonych obowiązków, rażące naruszenie porządku prawnego lub uchylanie się od dozoru może doprowadzić do zarządzenia wykonania kary pozbawienia wolności, nawet jeśli skazany nie popełnił nowego przestępstwa. Okres próby ma więc charakter warunkowy i wymaga od skazanego realnego podporządkowania się rygorom nałożonym przez sąd, aby uniknąć odbycia kary w zakładzie karnym.
Istnieją sytuacje, gdy okres próby może wynieść od 2 do 5 lat. Dotyczy to warunkowego zawieszenia kary pozbawienia wolności wobec sprawcy młodocianego oraz sprawcy, który popełnił przestępstwo z użyciem przemocy na szkodę osoby wspólnie zamieszkującej. Ponadto sąd może orzec o okresie próby wynoszącym nawet do 10 lat w wypadku nadzwyczajnego złagodzenia kary pozbawienia wolności w wymiarze do 5 lat.
Przykładowe obowiązki nakładane na skazanego w okresie warunkowego zawieszenia wykonania kary wyszczególnione w art. 72 Kodeksu karnego:
- informowanie sądu lub kuratora o przebiegu okresu próby,
- przeproszenie pokrzywdzonego,
- wykonywanie ciążącego na nim obowiązku łożenia na utrzymanie innej osoby,
- wykonywanie pracy zarobkowej, do nauki lub przygotowania się do zawodu,
- powstrzymanie się od nadużywania alkoholu lub używania innych środków odurzających,
- poddanie się terapii uzależnień,
- poddanie się terapii, w szczególności psychoterapii lub psychoedukacji,
- uczestnictwo w oddziaływaniach korekcyjno-edukacyjnych,
- powstrzymanie się od przebywania w określonych środowiskach lub miejscach,
- powstrzymanie się od kontaktowania się z pokrzywdzonym lub innymi osobami w określony sposób lub zbliżania się do pokrzywdzonego lub innych osób,
- opuszczenie lokalu zajmowanego wspólnie z pokrzywdzonym,
- inne stosowne postępowanie w okresie próby, które może zapobiec popełnieniu ponownie przestępstwa – przy czym orzeka się przynajmniej jeden z obowiązków.
Warto pamiętać, że sąd nie musi nakładać wszystkich wymienionych obowiązków – nakłada przynajmniej jeden, w zależności od charakteru czynu i potrzeb resocjalizacyjnych.
Obligatoryjne i fakultatywne wykonanie kary – o co chodzi?
Przepisy Kodeksu karnego rozróżniają sytuacje, w których zarządzenie wykonania kary pozbawienia wolności jest obowiązkowe, oraz takie, w których ma ono charakter fakultatywny, czyli zależny od decyzji sądu. Obligatoryjne wykonanie kary następuje wówczas, gdy skazany w okresie próby popełnił przestępstwo umyślne, za które został prawomocnie skazany na karę pozbawienia wolności. W takiej sytuacji sąd nie ma swobody decyzyjnej i musi zarządzić wykonanie wcześniej zawieszonej kary.
Fakultatywne wykonanie kary ma natomiast miejsce wtedy, gdy skazany w okresie próby rażąco narusza porządek prawny, uchyla się od wykonania nałożonych obowiązków, nie wykonuje dozoru kuratora albo popełnia inne przestępstwo niż to, które skutkuje obligatoryjnym zarządzeniem wykonania kary. W tych przypadkach sąd każdorazowo ocenia stopień naruszenia, postawę skazanego oraz okoliczności sprawy i może, ale nie musi, zarządzić wykonanie kary pozbawienia wolności. Oznacza to, że nie każde naruszenie warunków zawieszenia automatycznie prowadzi do osadzenia w zakładzie karnym, jednak każdorazowo stwarza realne ryzyko „odwieszenia” kary, jeżeli sąd uzna, że dalsze pozostawanie skazanego na wolności nie spełnia celów kary.
Wyrok w zawieszeniu a zatarcie skazania
W przypadku wyroku w zawieszeniu zatarcie skazania następuje na zasadach określonych w Kodeksie karnym i jest ściśle powiązane z prawidłowym przebiegiem okresu próby. Jeżeli skazany pomyślnie zakończy okres próby, a sąd nie zarządzi wykonania kary pozbawienia wolności, skazanie ulega zatarciu z mocy prawa po upływie 12 miesięcy od zakończenia okresu próby. Oznacza to, że po tym czasie skazanie uznaje się za niebyłe, a osoba skazana odzyskuje status osoby niekaranej. Co do zasady zatarcie następuje automatycznie i nie wymaga składania wniosku do sądu, pod warunkiem że skazany wypełnił wszystkie nałożone obowiązki, w szczególności naprawił szkodę, zapłacił grzywnę lub wykonał inne środki karne orzeczone obok kary pozbawienia wolności. Jeżeli jednak sąd orzekł dodatkowe środki karne lub obowiązki, które nie zostały wykonane, zatarcie skazania nie nastąpi do czasu ich pełnej realizacji. W praktyce oznacza to, że aby uzyskać zatarcie skazania przy wyroku w zawieszeniu, skazany musi nie tylko nie naruszyć warunków okresu próby, lecz także wykonać wszystkie obowiązki wynikające z wyroku, ponieważ dopiero ich spełnienie otwiera drogę do skutecznego i definitywnego zatarcia skazania.
Sprawdź także: Czym jest kara ograniczenia wolności?
Po co stosuje się wyroki w zawieszeniu?
Wyrok w zawieszeniu stosuje się przede wszystkim w celu resocjalizacji sprawcy oraz ograniczenia negatywnych skutków kary pozbawienia wolności dla jednostki i społeczeństwa. Zgodnie z art. 69 §1 Kodeksu karnego, sąd może warunkowo zawiesić wykonanie kary, jeśli jej wymierzenie nie jest konieczne dla ochrony społeczeństwa, a charakter czynu i osobowość sprawcy pozwalają przypuszczać, że będzie on przestrzegał porządku prawnego. Mechanizm ten pozwala na uniknięcie izolacji więziennej przy jednoczesnym wywieraniu prewencyjnego i wychowawczego oddziaływania poprzez określenie próby i nadzoru kuratora. Wyrok w zawieszeniu minimalizuje skutki uboczne kary pozbawienia wolności, takie jak utrata pracy, trudności rodzinne czy stygmatyzacja, jednocześnie umożliwiając sądowi monitorowanie zachowania sprawcy i w razie naruszenia warunków – natychmiastowe wykonanie pierwotnej kary.
Jeśli potrzebują Państwo profesjonalnej pomocy prawnej, zapraszamy do kontaktu z naszą kancelarią:
Kancelaria prawna Wrocław Sobota Jachira
Warunkowe zawieszenie wykonania kary (wyrok w zawieszeniu) – FAQ
1. Czym jest wyrok w zawieszeniu?
Wyrok w zawieszeniu to forma kary pozbawienia wolności, której wykonanie sąd wstrzymuje na określony okres próby. Skazany pozostaje na wolności pod warunkiem przestrzegania prawa i spełnienia nałożonych obowiązków.
2. Kiedy sąd może warunkowo zawiesić wykonanie kary?
Zawieszenie wykonania kary możliwe jest, gdy orzeczona kara pozbawienia wolności nie przekracza 1 roku, sprawca nie był wcześniej skazany na więzienie, a sąd pozytywnie ocenia jego prognozę kryminologiczną (art. 69 KK).
3. Co to jest pozytywna prognoza kryminologiczna?
To ocena sądu, że skazany mimo niewykonania kary będzie przestrzegał prawa. Sąd bierze pod uwagę m.in. postawę sprawcy, tryb życia, okoliczności czynu i zachowanie po jego popełnieniu.
4. Jakie są granice zastosowania wyroku w zawieszeniu?
Wyrok w zawieszeniu nie jest możliwy, gdy kara przekracza 1 rok, sprawca był wcześniej skazany na więzienie, brak jest pozytywnej prognozy kryminologicznej, sprawca popełnił określone przestępstwa lub recydywa przemawia za koniecznością odbycia kary.
5. Ile trwa okres próby?
Standardowy okres próby wynosi od 1 do 3 lat. Może być wydłużony do 2–5 lat dla młodocianych lub sprawców przestępstw z użyciem przemocy, a w wyjątkowych przypadkach nawet do 10 lat.
6. Jakie obowiązki może nałożyć sąd w okresie próby?
Sąd może nakazać m.in.: informowanie kuratora lub sądu o przebiegu próby, powstrzymanie się od alkoholu lub narkotyków, pracę lub naukę, terapię, naprawienie szkody, ograniczenie kontaktów z pokrzywdzonym. Nakłada się przynajmniej jeden obowiązek, dopasowany do charakteru czynu.
7. Co to jest obligatoryjne wykonanie kary?
Obligatoryjne wykonanie zawieszonej kary następuje, gdy skazany w okresie próby popełnił przestępstwo umyślne, za które został prawomocnie skazany. W takiej sytuacji sąd nie ma swobody decyzji.
8. Co to jest fakultatywne wykonanie kary?
Fakultatywne wykonanie kary ma miejsce, gdy skazany rażąco narusza warunki okresu próby, uchyla się od obowiązków lub popełnia inne przestępstwo niż wymagające obligatoryjnego odwieszenia. Sąd decyduje wtedy według okoliczności.
9. Czy wyrok w zawieszeniu wpływa na zatarcie skazania?
Tak. Skazanie ulega zatarciu po 12 miesiącach od zakończenia okresu próby, jeśli skazany wypełnił wszystkie obowiązki i nie doszło do zarządzenia wykonania kary. W przypadku niepełnego wykonania obowiązków zatarcie następuje po ich realizacji.
10. Po co stosuje się wyroki w zawieszeniu?
Wyroki w zawieszeniu stosuje się w celu resocjalizacji sprawcy, ograniczenia negatywnych skutków kary więzienia i prewencyjnego oddziaływania na jego zachowanie, jednocześnie umożliwiając sądowi nadzorowanie przestrzegania prawa przez skazanego (art. 69 §1 KK).
11. Czy wyrok w zawieszeniu może dotyczyć innych kar niż pozbawienie wolności?
Tak. Mechanizm ten może obejmować również ograniczenie wolności lub grzywnę, przy zachowaniu okresu próby i nadzoru sądowego.
Aktualności
