Co faktycznie zmieni „ustawa frankowa”? 

Senat RP bez poprawek przyjął przedłożoną przez Sejm RP ustawę o szczególnych rozwiązaniach w zakresie rozpoznawania spraw dotyczących zawartych z konsumentami umów kredytu denominowanego lub indeksowanego do franka szwajcarskiego (dalej: ustawa frankowa). Ustawa zostanie przedłożona Prezydentowi RP celem złożenia podpisu. Co konkretnie przewiduje ustawa frankowa? Z założenia nowe przepisy mają na celu prowadzić do przyspieszenia postępowań i zmniejszenia obciążenia sądów powszechnych. Czy rzeczywiście tak będzie?

Trzeba podkreślić, że ustawa frankowa obejmie wyłącznie konsumentów, którzy zawarli umowy kredytów lub pożyczek hipotecznych waloryzowane (denominowane lub indeksowane) kursem waluty franka szwajcarskiego (CHF) – dotyczy to również ich spadkobierców i osób, które przystąpiły do długu lub poręczyły za dług wynikający z umowy frankowej. Ustawa znajdzie zastosowanie zarówno w sprawach toczących się w momencie jej wejścia w życie, jak i w tych, które zostaną rozpoczęte po jej wprowadzeniu. To ważne założenie, bowiem w istocie każdy „frankowicz”, który już zdecydował się na postępowanie sądowe albo dopiero rozważa złożenie pozwu do sądu, zostanie objęty poniższymi zmianami.

Do najważniejszych rozwiązań przewidzianych w ustawie należy zaliczyć: 

• automatyczne wstrzymanie obowiązku spłaty rat kredytu dla kredytobiorcy-powoda z chwilą doręczenia odpisu pozwu bankowi. Zawieszenie spłaty potrwa aż do prawomocnego zakończenia postępowania. To bank będzie zobowiązany, aby ostrzec o tym BIK oraz BIG. Powyższe nie będzie rodzić negatywnych skutków dla kredytobiorcy, bowiem wstrzymanie się przez konsumenta ze spełnianiem świadczeń nie może być uznane za niewykonanie lub nienależyte wykonanie umowy kredytu. Rozwiązanie nie będzie wymagało odrębnej decyzji sądu, tj. zawieszenie nastąpi z mocy prawa (z urzędu). W konsekwencji postępowania w przedmiocie zabezpieczenia poprzez zawieszenie spłaty kredytu na czas trwania postępowania staną się bezprzedmiotowe,
• sądy pierwszej i drugiej instancji zyskają uprawnienie do rozpoznawania spraw na posiedzeniach niejawnym mimo złożonego przez stronę wniosku o wyznaczenie rozprawy – kierując sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym, sąd poinformuje o tym strony i wyznaczy co najmniej dwutygodniowy termin do złożenia pism procesowych, 
• sądy będą mogły przesłuchać świadka poza salą rozpraw w ramach posiedzenia zdalnego (online), nawet mimo złożonego przez stronę sprzeciwu, ponadto strony postępowania zyskają prawo składania zeznań na piśmie na zarządzenie sądu, gdy nie zachodzi konieczność odebrania od nich przyrzeczenia, 
• w przypadku złożenia przez bank oświadczenie o potrąceniu po wytoczeniu powództwa i niezakwestionowania zasadności potrącenia przez konsumenta, to bank będzie obciążony kosztami procesu w części, w jakiej powództwo zostało oddalone na skutek uwzględnienia potrącenia, niezależnie od wyniku sprawy. 
• powództwo wzajemne będzie można wytoczyć aż do zamknięcia rozprawy przed sądem pierwszej instancji, a jeżeli sprawa podlega rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym, aż do wydania wyroku przez sąd pierwszej instancji – roszczenia kredytobiorcy i banku będą mogły zostać zatem rozpoznane w ramach jednego procesu i rozstrzygnięte w jednym orzeczeniu kończącym sprawę, 
• w razie cofnięcia pozwu (apelacji) postanowienie o umorzeniu postępowania przed sądem pierwszej instancji (apelacyjnego) oraz o jego kosztach może wydać referendarz sądowy; sprawy frankowe w drugiej instancji mają być rozpatrywane przez składy jednoosobowe, 
• ustawa zakłada zwrot połowy opłaty sądowej od pozwu, apelacji bądź skargi kasacyjnej (również tej przyjętej do rozpoznania) w przypadku ich cofnięcia do 6 miesięcy od wejścia w życie nowych przepisów, 
• sąd ma możliwość wydawania krótkiego i zwięzłego uzasadnienia wyroku, tj. z powołaniem się na pozew, odpowiedź na pozew lub dalsze pisma przygotowawcze oraz ze wskazaniem przepisów prawa, na których sąd się oparł, co pozwoli znacznie przyspieszyć sporządzanie uzasadnień orzeczeń przez sędziów, 
• Sąd Najwyższy będzie mógł zmienić postanowienie o przyjęciu do rozpoznania skargi kasacyjnej banku i odmówić jej przyjęcia do rozpoznania, jeżeli w sprawie nie występuje już istotne zagadnienie prawne lub nie istnieje potrzeba wykładni przepisów prawa; postanowienie to SN wyda na posiedzeniu niejawnym w składzie jednego sędziego.

Jeżeli prezydent podpisze ustawę frankową, wejdzie ona w życie w 14 dni od publikacji w Dzienniku Ustaw RP. Decyzja prezydenta zapadnie jeszcze w lipcu br. 

Komentarz eksperta: 

Ustawa frankowa ma przede wszystkim odciążyć wymiar sprawiedliwości i sądy powszechne, czemu sprzyjać ma umożliwienie szybszego procedowania spraw frankowych. Nowe przepisy nie wprowadzają fundamentalnych zmian o charakterze materialnoprawnym, a regulacje służą jedynie usprawnieniu procedur bez ingerowania w kierunek wydawanych wyroków.  

Z pewnością pozytywnie trzeba ocenić wstrzymanie konieczności zapłaty przez kredytobiorcę bieżących rat na rzecz banku z chwilą doręczenia bankowi pozwu wniesionego przez konsumenta – w wielu przypadkach to zasadniczo odciąży budżety domowe i nakłoni do złożenia pozwów kolejnych kredytobiorców.  

Po wejściu w życie ustawy postępowania sądowe przed sądami pierwszej i drugiej instancji powinny trwać krócej i przebiegać sprawniej niż do tej pory, co ma fundamentalne znaczenie zwłaszcza dla konsumentów. Kredytobiorcy dzięki tej ustawie mogą liczyć nie tylko na szybciej zapadające orzeczenia, ale i na korzystniejsze dla nich propozycje ugodowe od pozwanych banków.  

Banki powinny czuć się zniechęcone przedłużaniem postępowań sądowych za wszelką cenę, co obecnie stanowi nagminną praktykę przed sądami wszystkich apelacji w kraju. Co warte podkreślenia, nowe przepisy nie znajdą zastosowania ani w przypadku umów waloryzowanych kursem dolara, euro, jena japońskiego, funta i innych walut, ani względem spraw toczących się przeciwko bankom objętym postępowaniem restrukturyzacyjnym czy upadłościowym, co może rodzić pytania o równe traktowanie konsumentów-kredytobiorców zawierających kilkanaście lat temu zbieżne co do klauzul abuzywnych umowy.  

Dodatkowo w środowisku podnosi się spóźniony charakter wprowadzanych zmian, jak i całej ustawy.  

Co kluczowe, w pracach nad ustawą parlament nie wyraził zgody na postanowienie wydłużające czas na skuteczne złożenie przez banki zarzutu potrącenia, co znacznie osłabiłoby sytuację kredytobiorców – w tym kontekście ustawa frankowa wzmacnia sytuację konsumentów. 

Autor: radca prawny Marek Szpak