Dozór elektroniczny zamiast więzienia. Kiedy skazany może skorzystać z takiego rozwiązania?

Kara pozbawienia wolności kojarzy się przede wszystkim z pobytem w zakładzie karnym. Nie w każdym przypadku musi być jednak wykonywana w warunkach izolacji penitencjarnej. W niektórych przypadkach sąd może zezwolić skazanemu na odbywanie kary w systemie dozoru elektronicznego.

Oznacza to, że zamiast przebywać w izolacji, skazany może wykonywać karę we własnym domu, pozostając jednocześnie pod stałą kontrolą i na zasadach ściśle określonych przez sąd. Już na samym wstępnie należy zasygnalizować, że kluczowe jest, aby zgodzili się na to pozostali domownicy. Ponadto ważne, aby warunki techniczne umożliwiały instalację urządzeń rejestrujących obecność skazanego w wyznaczonych mu harmonogramem miejscach. Te dwie kwestie to jednak dopiero podstawa do dalszych rozważań zastosowania tej instytucji.

Dozór elektroniczny nie oznacza uchylenia wymierzonej już kary. Nie jest też równoznaczne z możliwością swobodnego funkcjonowania. Skazany ma obowiązek przebywać w miejscu zamieszkania w wyznaczonych godzinach, a jego obecność jest kontrolowana za pomocą wyżej wspomnianych urządzeń elektronicznych. Opuszczanie domu jest możliwe jedynie w zakresie wynikającym z również wspomnianego przedtem harmonogramu. Harmonogram ustala sąd penitencjarny, przy czym skazany może już we wniosku o udzielenie zezwolenia na odbywanie kary w systemie dozoru elektronicznego przedstawić własną propozycję, uwzględniającą m.in. czas niezbędny do wykonywania pracy, nauki, leczenia, rehabilitacji lub realizacji obowiązków rodzinnych.

Kto może ubiegać się o dozór elektroniczny?

Co do zasady możliwość odbywania kary w systemie dozoru elektronicznego dotyczy osób skazanych na karę pozbawienia wolności nieprzekraczającą roku i sześciu miesięcy. W przypadku kilku kar podlegających wykonaniu kolejno ich łączny wymiar również nie powinien przekraczać tego okresu. Odbywanie kary w systemie dozoru elektronicznego jest jednak możliwe również wtedy, gdy suma orzeczonych kar jest niższa niż trzy lata, pod warunkiem że do odbycia w zakładzie karnym pozostało nie więcej niż sześć miesięcy. Zgody udziela sąd penitencjarny właściwy ze względu na miejsce przebywania skazanego, a jeżeli skazany przebywa już w zakładzie karnym, to wówczas decyzję o możliwości odbywania kary w systemie dozoru podejmuje komisja penitencjarna.

Jednak sam wymiar kary, warunki techniczne i zgoda pozostałych domowników nie przesądzają jeszcze o zielonym świetle dla dozoru elektronicznego.

Sąd (lub komisja penitencjarna) podejmuje decyzję po indywidualnej ocenie, czy odbywanie kary w domu będzie wystarczające do osiągnięcia jej celów.

Znaczenie w takiej ocenie mogą mieć w szczególności:

• dotychczasowy sposób życia skazanego,
• jego zachowanie po wydaniu wyroku,
• postawa wobec popełnionego czynu,
• sytuacja osobista, zawodowa i rodzinna (w tym właśnie zgoda pozostałych domowników);
• możliwość stałego przebywania pod wskazanym adresem,
• ryzyko ponownego naruszenia prawa,
• wspomniane warunki techniczne umożliwiające prawidłowe wykonywanie dozoru.

Sąd bierze więc pod uwagę nie tylko treść wyroku, lecz także całokształt okoliczności sprawy oraz aktualną sytuację życiową skazanego.

Odbywanie kary w domu nadal jest wykonywaniem kary

Skazany musi przebywać w domu w wyznaczonych godzinach, właściwie korzystać z urządzeń monitorujących oraz przestrzegać wszystkich nałożonych na niego obowiązków. Naruszenie zasad dozoru może prowadzić do uchylenia zezwolenia i konieczności dalszego odbywania kary w zakładzie karnym.

Jest to zatem realna i dolegliwa forma wykonywania kary, wymagająca zdyscyplinowania i podporządkowania się ustalonemu porządkowi. Jednocześnie w odpowiednio ocenionych przypadkach pozwala na wykonywanie kary bez całkowitego zerwania więzi rodzinnych, zawodowych i społecznych.

Czy można uniknąć pobytu w zakładzie karnym?

W zależności od etapu sprawy możliwe może być rozpoczęcie odbywania kary od razu w systemie dozoru elektronicznego. Jak zostało powyżej zasygnalizowane w określonych przypadkach również osoba, która już przebywa w zakładzie karnym, może ubiegać się o możliwość opuszczenia jednostki penitencjarnej i wykonywania pozostałej części kary we własnym domu.

Nie następuje to jednak automatycznie. Każda sprawa wymaga indywidualnej analizy, a znaczenie mają zarówno treść wyroku, jak i sytuacja osobista skazanego, jego dotychczasowa postawa oraz możliwość prawidłowego wykonywania dozoru pod wskazanym adresem.

Dlatego po otrzymaniu wyroku albo już po rozpoczęciu odbywania kary warto skonsultować sytuację z prawnikiem. Odpowiednio wczesna analiza może pozwolić ustalić, czy istnieją podstawy do ubiegania się o wykonywanie kary we własnym domu zamiast w zakładzie karnym.