Stalking jest już w Polsce pojęciem dobrze znanym, ale jego potoczne rozumienie często odbiega od definicji z Kodeksu karnego. Rodzime prawo definiuje go jako uporczywe nękanie, które wzbudza u pokrzywdzonego uzasadnione poczucie zagrożenia, poniżenia lub udręczenia albo istotnie narusza jego prywatność. W praktyce może chodzić o setki wiadomości, nachodzenie pod domem, kontrolowanie aktywności w internecie, śledzenie, podszywanie się pod inną osobę lub nękanie jej bliskich. Dla osoby pokrzywdzonej to często długotrwały stan napięcia, utraty bezpieczeństwa i braku kontroli nad własnym życiem. I choć świadomość na temat tego, czym jest stalking, jak go udowodnić i co za niego grozi, stale rośnie, to wiele osób wciąż nie wie, że w bezpośredniej walce ze stalkerem nie są na przegranej pozycji.

Czym jest stalking w polskim prawie?

Stalking jest pojęciem potocznym. Takie sformułowanie nie pojawia się w polskim Kodeksie karnym. W świetle obowiązujących przepisów należy stalking rozumieć jako uporczywe nękanie – uregulowane w art. 190a § 1 k.k. Przepis ten penalizuje zachowanie polegające na uporczywym nękaniu innej osoby lub osoby dla niej najbliższej, jeżeli skutkiem takiego działania jest wzbudzenie uzasadnionego okolicznościami poczucia zagrożenia, poniżenia lub udręczenia albo istotne naruszenie prywatności. Oznacza to, że samo niechciane zachowanie nie zawsze wystarczy do przypisania odpowiedzialności karnej. Musi mieć ono charakter uporczywy, a więc powtarzalny, natrętny i świadczący o konsekwentnym naruszaniu sfery wolności pokrzywdzonego. Ważny jest również skutek po stronie ofiary, przy czym nie chodzi wyłącznie o jej subiektywne odczucie. Sąd ocenia, czy w danych okolicznościach poczucie zagrożenia, poniżenia lub udręczenia było uzasadnione.

Jakie zachowania mogą zostać uznane za uporczywe nękanie?

Uporczywe nękanie może przybrać bardzo różne formy. Najczęściej są to powtarzające się telefony, SMS-y, wiadomości w komunikatorach, e-maile, komentarze w mediach społecznościowych, nachodzenie w miejscu zamieszkania lub pracy, śledzenie, obserwowanie, wypytywanie osób trzecich, wysyłanie niechcianych prezentów albo publikowanie informacji dotyczących życia prywatnego pokrzywdzonego. Stalking kojarzy się przede wszystkim z działalnością nękającą w przestrzeni cyfrowej. W takim wydaniu polega zwykle na zakładaniu fałszywych kont, uporczywym komentowaniu aktywności ofiary, podszywaniu się pod nią (przy czym ten czyn może już kwalifikować się pod art. 190a § 2 k.k.), publikowaniu jej danych lub wykorzystywaniu prywatnych zdjęć w celu wywołania presji psychicznej. Nie jest konieczne, aby sprawca groził przemocą fizyczną. W wielu sprawach istotą nękania jest właśnie stała, natarczywa obecność sprawcy w życiu pokrzywdzonego, mimo wyraźnego braku zgody na kontakt.

Sprawdź: Znęcanie psychiczne – jak definiuje je polskie prawo?

Kiedy konflikt nie jest jeszcze stalkingiem?

Nie każdy konflikt, nieprzyjemna wiadomość lub jednorazowe nachodzenie będzie przestępstwem z art. 190a k.k. Stalking wymaga uporczywości, a więc powtarzalności i pewnej trwałości zachowań. Jednorazowe zdarzenie, nawet przykre lub niestosowne, co do zasady nie będzie wystarczające do uznania, że doszło do uporczywego nękania. Granica bywa jednak cienka. Jeżeli pojedyncze działania zaczynają układać się w ciąg zdarzeń, a sprawca ignoruje sprzeciw pokrzywdzonego i kontynuuje kontakt, sytuacja może nabrać charakteru karnego. Istotne jest także to, czy działania sprawcy realnie ingerują w prywatność ofiary, ograniczają jej poczucie bezpieczeństwa lub prowadzą do stanu udręczenia. Dlatego w sprawach o stalking tak ważna jest analiza całego kontekstu, a nie pojedynczych incydentów wyrwanych z ciągu zdarzeń.

Stalking wobec osoby najbliższej

Art. 190a § 1 k.k. chroni nie tylko osobę bezpośrednio nękaną, ale również osobę jej najbliższą. Ma to istotne znaczenie w sprawach rodzinnych, po rozstaniach, rozwodach lub w konfliktach okołopartnerskich. Sprawca może bowiem wywierać presję nie tylko na byłego partnera czy byłą partnerkę, ale również na dzieci, rodziców, rodzeństwo lub inne bliskie osoby. Nękanie osoby najbliższej może być sposobem obejścia odmowy kontaktu albo formą dalszej kontroli nad pokrzywdzonym. Z punktu widzenia prawa nie ma znaczenia, czy działania sprawcy są kierowane bezpośrednio do głównej ofiary, czy do jej bliskich, jeśli spełnione są ustawowe przesłanki uporczywego nękania.

Podszywanie się pod inną osobę jako odrębna forma odpowiedzialności

Art. 190a § 2 k.k. przewiduje odpowiedzialność za podszywanie się pod inną osobę z wykorzystaniem jej wizerunku, danych osobowych lub innych danych, za pomocą których jest ona publicznie identyfikowana, jeżeli skutkiem jest wyrządzenie szkody majątkowej lub osobistej. To przepis szczególnie istotny w realiach współczesnego internetu. Chodzi np. o zakładanie fałszywych profili w mediach społecznościowych, publikowanie treści pod cudzym nazwiskiem, wykorzystywanie zdjęcia ofiary do kompromitujących wpisów albo podszywanie się pod nią w kontaktach z innymi osobami. Nie zawsze takie zachowanie musi być połączone z klasycznym nękaniem, choć w praktyce często oba zjawiska występują równolegle. Ustawodawca traktuje podszywanie się równie poważnie jak uporczywe nękanie, ponieważ może ono prowadzić do utraty dobrego imienia, szkód zawodowych, problemów rodzinnych i poważnego naruszenia prywatności.

Jak udowodnić stalking?

Udowodnienie stalkingu wymaga pokazania schematu działania sprawcy. Największe znaczenie mają dowody potwierdzające powtarzalność, uporczywość i skutki nękania. W praktyce należy zabezpieczać wiadomości SMS, e-maile, zrzuty ekranu z komunikatorów, historię połączeń, nagrania poczty głosowej, zdjęcia, nagrania z monitoringu, potwierdzenia zgłoszeń na policję, dokumentację medyczną lub psychologiczną oraz dane świadków. Warto prowadzić chronologiczny opis zdarzeń, z datami, godzinami i krótkim wskazaniem, co się wydarzyło. Taki dziennik może pomóc uporządkować materiał dowodowy i wykazać, że zachowania nie były przypadkowe. Szczególnie ważne jest także zachowanie dowodów wyrażenia sprzeciwu wobec kontaktu. Jeżeli pokrzywdzony jasno zakomunikował, że nie życzy sobie dalszych wiadomości, telefonów czy wizyt, a sprawca mimo to kontynuował swoje działania, wzmacnia to argumentację o uporczywości nękania.

Czy nagrania mogą być dowodem w sprawie o stalking?

Jak najbardziej tak. Nagrania mogą mieć znaczenie dowodowe, ale ich wykorzystanie wymaga ostrożności. W postępowaniu karnym sąd ocenia dowody swobodnie, zgodnie z zasadami procedury karnej, biorąc pod uwagę ich wiarygodność, sposób pozyskania i znaczenie dla sprawy. Nagranie rozmowy, wiadomości głosowej, awantury pod domem czy zachowania sprawcy na klatce schodowej może potwierdzać uporczywe nękanie, groźby, nachodzenie lub naruszenie prywatności. Trzeba jednak pamiętać, że nie każde nagrywanie będzie prawnie neutralne, zwłaszcza gdy dotyczy osób trzecich lub sytuacji objętych szczególną ochroną. Dlatego przed przekazaniem takich materiałów warto skonsultować się z prawnikiem. Pełnomocnik pomoże ocenić, które dowody są przydatne, jak je opisać i w jaki sposób przedstawić je organom ścigania, aby nie osłabić sprawy błędami formalnymi.

Jak zgłosić stalking?

Stalking z art. 190a § 1 k.k. oraz podszywanie się z art. 190a § 2 k.k. są co do zasady ścigane na wniosek pokrzywdzonego. Oznacza to, że samo zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa powinno zawierać również wyraźny wniosek o ściganie sprawcy. Zgłoszenia można dokonać na policji albo w prokuraturze. W zawiadomieniu należy możliwie konkretnie opisać zachowania sprawcy, wskazać okres ich trwania, częstotliwość, skutki dla pokrzywdzonego oraz załączyć lub wskazać dowody. Nie warto ograniczać się do ogólnego stwierdzenia, że ktoś „nęka” albo „nie daje spokoju”. Organy ścigania potrzebują faktów: dat, treści wiadomości, opisów zdarzeń, danych świadków i informacji o wcześniejszych próbach zakończenia kontaktu. W sytuacji bezpośredniego zagrożenia bezpieczeństwa należy reagować natychmiast i wezwać policję.

Co grozi za stalking?

Za stalking w typie podstawowym, czyli czyn z art. 190a § 1 k.k., grozi kara pozbawienia wolności od 6 miesięcy do 8 lat. Taka sama kara przewidziana jest za podszywanie się pod inną osobę z art. 190a § 2 k.k. Jeżeli następstwem uporczywego nękania albo podszywania się jest targnięcie się pokrzywdzonego na własne życie, odpowiedzialność sprawcy jest znacznie surowsza. Art. 190a § 3 k.k. przewiduje w takim przypadku karę pozbawienia wolności od 2 do 15 lat. Poza karą zasadniczą sąd może orzec środki służące ochronie pokrzywdzonego, np. zakaz kontaktowania się z pokrzywdzonym, zakaz zbliżania się do niego, zakaz przebywania w określonych miejscach albo inne rozstrzygnięcia ograniczające możliwość dalszego nękania. W praktyce środki te mają często kluczowe znaczenie, ponieważ dla pokrzywdzonego najważniejsze jest nie tylko ukaranie sprawcy, ale przede wszystkim realne przerwanie kontaktu.

Stalking a groźby karalne, zniesławienie i naruszenie dóbr osobistych

Stalking może występować równolegle z innymi naruszeniami prawa. Jeżeli sprawca zapowiada popełnienie przestępstwa na szkodę pokrzywdzonego lub jego bliskich, może wchodzić w grę odpowiedzialność za groźby karalne z art. 190 k.k. Jeżeli rozpowszechnia nieprawdziwe informacje, które mogą poniżyć ofiarę w opinii publicznej lub narazić ją na utratę zaufania, sprawa może zahaczać o zniesławienie z art. 212 k.k. Nękanie może również naruszać dobra osobiste chronione przez Kodeks cywilny, takie jak prywatność, cześć, dobre imię, nietykalność mieszkania czy poczucie bezpieczeństwa. W niektórych przypadkach pokrzywdzony może zatem korzystać nie tylko z instrumentów prawa karnego, ale również dochodzić roszczeń cywilnych, w tym zadośćuczynienia lub zobowiązania sprawcy do usunięcia skutków naruszeń.

Zobacz również: Fałszywe oskarżenie – czym jest w świetle prawa?

Obrona w sprawie o stalking

Nie każda sprawa zgłoszona jako stalking rzeczywiście spełnia przesłanki z art. 190a k.k. Zdarzają się sytuacje, w których tłem zawiadomienia jest konflikt rodzinny, spór sąsiedzki, relacja biznesowa albo emocjonalne rozstanie. Dla podejrzanego kluczowe jest wykazanie, że jej działania nie miały charakteru uporczywego nękania, nie były bezprawne albo nie wywołały skutków wymaganych przez ustawę. Obrona może polegać na analizie komunikacji między stronami, kontekstu zdarzeń, wzajemności kontaktu, treści wiadomości oraz tego, czy pokrzywdzony rzeczywiście i jednoznacznie sprzeciwiał się dalszym kontaktom. Istotne może być także odróżnienie natarczywego, ale incydentalnego zachowania od długotrwałego prześladowania. W sprawach tego rodzaju nie wystarczy proste zaprzeczenie zarzutom. Potrzebna jest spójna linia obrony i rzetelna analiza dowodów.

Dlaczego pomoc prawna ma znaczenie w sprawach o uporczywe nękanie?

Sprawy o stalking są trudne dowodowo i bardzo wrażliwe emocjonalnie. Pokrzywdzony często potrzebuje nie tylko zgłoszenia sprawy, ale także prawidłowego uporządkowania dowodów, przygotowania zawiadomienia, wniosku o ściganie i wniosków o środki służące ochronie pokrzywdzonego. Z kolei osoba podejrzana lub oskarżona musi szybko ocenić, czy zachowanie rzeczywiście wypełnia znamiona przestępstwa, czy też doszło do nadinterpretacji konfliktu. Prawnik specjalizujący się w sprawach karnych pomaga dobrać właściwą strategię, wskazać najmocniejsze dowody i uniknąć działań, które mogłyby pogorszyć sytuację procesową. W praktyce profesjonalna pomoc jest szczególnie ważna tam, gdzie stalking łączy się z konfliktem rodzinnym, przemocą domową, naruszeniem prywatności w internecie, groźbami albo podszywaniem się pod inną osobę.

Jeśli potrzebują Państwo profesjonalnej pomocy prawnej, zapraszamy do kontaktu z naszą kancelarią:

[email protected]

71 737 37 22

Kancelaria prawna Wrocław Sobota Jachira